Wspominając w ostatnich dniach naszych zmarłych bliskich, pamiętajmy też o tych, którzy walczyli o Ojczyznę i często oddali za nią życie. Przypomnijmy kilku z nich – tych, którzy wrócili wreszcie do zbiorowej świadomości Polaków, ale i tych mniej znanych.


Marian Bernaciak „Orlik”

orlikPrzeprowadził ponad 20 akcji bojowych przeciwko Niemcom. 26 lipca 1944 r. zajął samodzielnie Ryki. 24 kwietnia 1945 r. rozbroił Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Puławach i uwolnił 107 więźniów. 1 maja rozpędził w Kocku komunistyczny wiec, organizując… wiec antykomunistyczny. 27 lipca uwolnił z transportu pod Bąkowcem ok. 120 więźniów. 24 czerwca 1946 r. otoczony przez oddział KBW w okolicy wsi Piotrówek, dwukrotnie ranny podczas próby przebicia się z okrążenia, popełnił samobójstwo. W III RP w rodzinnej wsi Zalesie stanął upamiętniający go pomnik. Prezydent RP Lech Kaczyński nadał mu pośmiertnie Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski. Miał 29 lat.


Hieronim Dekutowski „Zapora”

zaporaW czasie niemieckiej okupacji cichociemny, przeprowadził 83 akcje bojowe i dywersyjne. Podczas sowieckiej okupacji jego poakowski oddział samoobrony WiN na Lubelszczyźnie dokonał szeregu brawurowych akcji odwetowych na NKWD, UB, KBW i MO. Np. 26 kwietnia 1945 r. opanował Janów Lubelski, uwalniając więźniów. „Zaporczyków” wydał kapuś. Zostali oni aresztowani podczas próby przekroczenia granicy, a następnie trafili na Rakowiecką, gdzie przez rok byli torturowani. Skazani w… mundurach Wehrmachtu (!) zostali zamordowani 7 marca 1949 r. „Zapora” miał 31 lat. 21 maja 1949 r. wydany przez kapusia w obławie w Dąbrówce zginął następca „Zapory”, Zdzisław Broński „Uskok”. Miał 37 lat.
21 października 1963 r. wydany przez kapusia w obławie w Majdanie Kozic Górnych zginął podwładny „Uskoka” Józef Franczak „Lalek” – ostatni żołnierz II RP. Miał 45 lat.


Jan Dubaniowski „Salwa”

salwaKomendant Okręgu Bocheńskiego NSZ. W jednym z raportów (kwiecień 1946 r.) określił główne zadania swojego oddziału o nazwie „Żandarmeria”: paraliżowanie działalności władz komunistycznych, przygotowanie się do antysowieckich działań dywersyjnych na wypadek wybuchu nowej wojny i likwidacja pospolitych szajek bandyckich nękających ludność. Zamordowany przez UB we wrześniu 1947 r. Miał 35 lat.

 


Stanisław Sojczyński „Warszyc”

warszycPrzed wojną nauczyciel języka polskiego i historii. W czasie okupacji niemieckiej, a potem sowieckiej rozbił więzienie w Radomsku, uwalniając więźniów. 19 stycznia 1946 r., w pierwszą rocznicę rozwiązania AK, utworzył Konspiracyjne Wojsko Polskie, liczące kilka tys. żołnierzy. Razem z podkomendnymi został stracony 19 lutego 1947 r. w Łodzi. Nie ma grobu. Miał 37 lat.
Oskarżający go prokuratorzy – Czesław Łapiński i Kazimierz Graff – zmarli nieosądzeni. Ostatniego komendanta KWP, Jana Małolepszego „Murata”, komuna zamordowała w marcu 1949 r.


Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”

lupaszkaŻołnierz Września 1939 r., dowódca 5. a następnie 6. Wileńskiej Brygady AK. Walczył od Wileńszczyzny, przez Podlasie, Białostocczyznę, Warmię i Mazury po Pomorze. Zlikwidował ok. 60 posterunków MO, kilkanaście placówek UBP i Armii Czerwonej, w tym sowieckiego doradcę PUBP w Kościerzynie. W 1947 r. zaprzestał walki zbrojnej. Aresztowany na Podhalu, przez dwa i pół roku torturowany na Rakowieckiej. Skazany na osiemnastokrotną karę śmierci. Zamordowany 8 lutego 1951 r. Miał 41 lat.

 


Henryk Flame „Bartek”

bartek„Król Podbeskidzia”, dowódca największego zgrupowania niepodległościowego na Śląsku Cieszyńskim. 3 maja 1946 r. – w 155 rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja – zajął na dwie godziny Wisłę i urządził tam defiladę w pełni umundurowanych i uzbrojonych żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych. Przeprowadził ponad 300 akcji zbrojnych przeciw utrwalaczom „ludowej” władzy. Został zastrzelony w restauracji w Zabrzegu 1 grudnia 1947 r. Jego żołnierzy zwabiono na Opolszczyznę pod pozorem ewakuacji na Zachód i zamordowano. Do dziś IPN szuka ich szczątków. „Bartek” miał 29 lat.


Antoni Heda „Szary”

szaryŻołnierz słynnego mjr. Jana Piwnika „Ponurego”. W czasie niemieckiej okupacji zdobył więzienie w Starachowicach i Końskich, uwalniając tam kilkudziesięciu aresztowanych. W czasie okupacji sowieckiej rozbił więzienie w Kielcach (5 sierpnia 1945 r.). UB torturował i mordował jego braci i szwagrów. Karę śmierci zamieniono mu na dożywocie. Doradca kardynała Stefana Wyszyńskiego, członek „Solidarności”, w stanie wojennym internowany na Białołęce. W 2006 r. awansowany przez Lecha Kaczyńskiego na stopień generała brygady. Zmarł w 2008 roku.


Kazimierz Kamieński „Huzar”

huzarWalczył od września 1939 r., z Niemcami, potem z Sowietami, ostatni dowódca 6 Brygady Wileńskiej AK. W Wysokiem Mazowieckiem przeprowadził konną paradę swojego oddziału.
Aresztowany w 1952 r., po nawiązaniu kontaktu z V Komendą WiN, która była ubecką prowokacją. Po brutalnym śledztwie 26 marca 1953 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na sesji wyjazdowej w Łapach skazał go w trybie doraźnym na sześciokrotną karę śmierci. Stracony 11 października 1953 r. w więzieniu w Białymstoku. Miał 34 lata.


Józef Kuraś „Ogień”

ogien„Król Podhala”. Gdy Niemcy spalili mu rodzinę, zmienił pseudonim z „Orła” na „Ogień”. Z Sowietami walczył tak skutecznie, że Eugeniusz Wojnar (ówczesny instruktor propagandy w Komitecie Powiatowym PPR w Nowym Targu, później geolog) pisał po latach, że „Ogień wówczas panował w terenie, stanowił siłę, miał swoje oddziały w każdym niemal zakątku”. (Post)komunistyczna propaganda do dziś robi z Kurasia mordercę cywilów i antysemitę. W lutym 1947 r. śmiertelnie postrzelony w obławie KBW. Nie ma grobu. Miał 32 lata.


Władysław Łukasiuk „Młot”

mlot„Nie obchodzą nas partie lub te czy owe programy. My chcemy Polski suwerennej, Polski chrześcijańskiej, Polski – polskiej” – czytamy w ulotce 6 Brygady Wileńskiej AK, którą dowodził na Podlasiu. Odznaczony Krzyżem Walecznych. Za jego głowę UB wyznaczyło 100 tys. złotych nagrody, wysyłając w teren setki agentów. Aż do czerwca 1949 r., kiedy zginął w nie do końca wyjaśnionych okolicznościach, nieuchwytny dla komunistów. Nie ma grobu. Miał 43 lata.


Anatol Radziwonik „Olech”

olechOstatni dowódca zorganizowanego podziemia niepodległościowego na utraconych Kresach II RP. Walczył na Nowogródczyźnie, za szczelnie zamkniętym sowieckim kordonem. „Nic dla siebie, wszystko dla Ojczyzny” – takie słowa zadedykował jednemu ze swoich partyzantów. Skuteczny obrońca polskiej ludności przed czerwonym terrorem i kolektywizacją. Nieuchwytny aż do połowy 1949 r., kiedy zginął w obławie. Nie ma grobu. Miał 33 lata.

 


Bracia Taraszkiewiczowie: „Jastrząb” i „Żelazny”

jasztrzabzelaznyLeon Taraszkiewicz „Jastrząb”, w czasie okupacji niemieckiej i sowieckiej za działalność konspiracyjną więziony na zamku w Lublinie. 18 lipca 1946 r. na trasie Chełm-Lublin zatrzymał samochód, którym podróżowała siostra Bolesława Bieruta z rodziną (wszystkich zwolniono). 22 października 1946 r. zdobył posterunki MO w Milejowie, Łęcznej i Cycowie, rozbroił oddział Wojsk Ochrony Pogranicza na trasie Włodawa-Chełm, a następnie opanował Włodawę, gdzie zajął posterunek MO i rozbił siedzibę PUBP, uwalniając ok. 100 więźniów.
Po śmierci 22-letniego Leona Taraszkiewicza „Jastrzębia” w styczniu 1947 r. dowództwo oddziału przejął jego brat – Edward Taraszkiewicz „Żelazny”. Jesienią 1948 r. podporządkował się dowódcy oddziałów na Lubelszczyźnie – kpt. Zdzisławowi Brońskiemu „Uskokowi”. Zginął w walce podczas obławy UB i KBW 6 października 1951 r. w Zbereżu nad Bugiem. Miał 30 lat.


Józef Zadzierski „Wołyniak”

wolyniakŻołnierz oddziału Narodowej Organizacji Wojskowej, a po wejściu Sowietów Narodowego Zjednoczenia Wojskowego por. Franciszka Przysiężniaka „Ojca Jana” (w kwietniu 1945 r. w Kuryłówce UB zabił strzałem w tył głowy jego 23-letnią żonę Janinę Przysiężniak, będącą w siódmym miesiącu ciąży; Przysiężniak był dwukrotnie aresztowany i skazany).
11/12 listopada 1946 r., podczas pacyfikacji KBW i wojska „Wołyniak” został ranny w rękę, w którą wdała się gangrena. 28/29 grudnia 1946 r. w Szegdach popełnił samobójstwo. Miał 23 lata. Pochowany konspiracyjnie na cmentarzu w Tarnawcu, gdzie 24 czerwca 1997 r. odsłonięto pomnik – dar amerykańskiego rzeźbiarza polskiego pochodzenia, Andrzeja Pityńskiego, autora słynnych polskich pomników w USA.


Antoni Żubryd „Zuch”

zuchMajor NSZ. Na podstawie kłamliwej książki Jana Gerharda „Łuny w Bieszczadach” nakręcono film „Ogniomistrz Kaleń”, przedstawiający Żubryda jako analfabetę i antysemitę. Niemiecki sąd specjalny w Krakowie skazał go na karę śmierci, ale Żubryd zbiegł z transportu. Potem walczył z Sowietami, chronił polską ludność przed UPA. Nie widząc dalszych szans, wraz z żoną Janiną, będącą w ósmym miesiącu ciąży, chciał przedrzeć się do Austrii. 24 października 1946 r. oboje zostali zamordowani przez Jerzego Vaulina, byłego żołnierza AK, później agenta UB i reżysera. Nie mają grobu. „Zuch” miał 28 lat.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ