REKLAMA INLINE

Sto lat temu nieliczne jeszcze wówczas organizacje rewolucyjne w Rosji i łatwe do zduszenia przez policję dostały niespodziewany prezent. Upadł carat! Dynastia Romanowów pożegnała się z tronem. Car Mikołaj II abdykował, jego brat Michał Aleksandrowicz nie chciał objąć schedy po nim. Rosja stała się republiką. Władzę objął w niej Rząd Tymczasowy, który, jak napisał w jednym ze swych dzieł Włodzimierz Lenin, uczynił Rosję „najbardziej wolny krajem na świecie”. Korzystając z tej wolności, ten największy wróg wolności rzucił hasło :” Grab nagrabione!”- Car z rodziną nie miał gdzie uciekać, bo mimo, że chciał płacić za swój pobyt, sojusznicy nie chcieli go przyjąć.

            Wybuch rewolucji lutowej, która zmiotła carat był nieunikniony. Rodzina carska pławiła się w luksusach w Pałacu Aleksandryjskim w Carskim Siole, a Rosja, jak kolos na glinianych nogach, chwiała się od dawna i było tylko kwestią czasu , kiedy upadnie, jak kostki domina. Jak na ironię Mikołaj II niemal codziennie grywał w domino! Władza nie skorumpowała go , ale odizolowała od społeczeństwa. Car nie miał kontaktu z rzeczywistością. Nie brał pod uwagę żadnych rad, ani też nie czytał raportów. Modlił się do Boga, by Ten „zmiłował się nad Rosją”., Wierzył, że wszystko jest w rękach Boga i Jego wola musi się spełnić! Nie dorósł po prostu do roli cara. Swoim brakiem reakcji na rosnące zagrożenie wydał wyrok nie tylko na siebie i rodzinę, ale także na Rosję. To brak zdecydowania z jego strony utorował drogę do władzy Leninowi i bolszewikom, co kosztowało Rosję nie tylko miliony istnień ludzkich!

Rosja zaczęła chwiać się po rewolucji w 1905 r., która obnażyła wszystkie niedomagania caratu. Wymuszone reformy były niekonsekwentne i szybki wybuch I wojny światowej uniemożliwił też wprowadzenie ich w życie. Wojna trwała też zbyt długo, jak na rosyjskie warunki i odsłoniła niedostatki rosyjskiej armii. Fala patriotycznego uniesienia, która ogarnęła Rosję, szybko opadła. Armia rosyjska byłą dopiero na etapie modernizacji i przezbrajania , która miała zakończyć się w 1917 r. Rosja przeprowadziła co prawda szybką mobilizację, rzucając przeciwko nieprzyjacielowi 5,5 mln żołnierzy. Masie tej jednak brakowało dział, karabinów maszynowych, a także amunicji. Nie miała też stojącej na odpowiednim poziomie kadry dowódczej.

Wojna trwała zbyt długo, w związku z czym armia stale potrzebowała nowych dostaw. Produkcja rosyjskich zakładów zbrojeniowych okazała się niewystarczająca. W ciągu miesiąca wytwarzano 0,5 mln pocisków artyleryjskich. Dowództwo żądało jednak… trzy razy tyle! Po pierwszych zwycięstwach rosyjska armia zaczęła dostawać baty. Afera związana z Rasputinem i jego zabicie obniżyło jeszcze bardziej prestiż rodziny carskiej.

W 1916 r. w Rosji narastał ferment. Targały nią fale strajkowe zarówno polityczne, jak i ekonomiczne. Krytyczne wobec polityki rządu frakcje Dumy jeszcze w 1915 r. utworzyły „blok” postępowy , który stawał się coraz potężniejszy. Ziemstwa i Związek Miast postulowały utworzenie „rządu zaufania społecznego”. Postulaty te nie robiły jednak na carze żadnego wrażenia.

Pod koniec 1916 r. wszystkie partie i ugrupowania polityczne zjednoczyły się w opozycji do monarchii. Narastała też drożyzna i spekulacja. W miastach coraz trudniej było o żywność. Dzień pracy był wydłużany, co wywoływało zaburzenia wśród załóg.

W Dumie zaczęto oceniać rząd w kategoriach „głupoty i zdrady”.

Na początku 1917 r. dla wszystkich było jasne, że sytuacja jest już niemożliwa do opanowania.

Upojeni wolnością

Od połowy lutego 1917 r. strajki w stolicy nie ustępowały. Przejściowo brakowało w niej chleba. Na demonstracjach pojawiały się hasła żądające zaprzestania wojny. Żołnierze przestali wykonywać rozkazy dowódców, a w końcu zaczęli ich linczować. W wielu garnizonach Floty Bałtyckiej zaczęły się samosądy. Zajęto arsenał, zdemolowano gmach Departamentu Policji i komisariaty. Aresztowano najwyższych dostojników państwowych z premierem księciem Golicynem łącznie. 28 lutego ( 13 marca według nowego stylu) rewolucja zwyciężyła. W czasie jej trwania aresztowano i osadzono w areszcie około 4 tysięcy osób, głównie b. dostojników carskich. To zresztą uratowało ich przed rozwścieczonym tłumem , który chciał ich zlinczować. Ofiar śmiertelnych rewolucja lutowa pochłonęła niewiele, bo tylko 149. Rannych było znacznie więcej, bo około tysiąca trzystu.

2 marca 1917 r. car abdykował, najpierw rano na rzecz syna, a po południu zmieniając swą decyzję, na rzecz brata Michała Aleksandrowicza. 9 marca car z rodziną został internowany w Carskim Siole pod strażą. Początkowo nowy rząd zgodził się na wyjazd carskiej rodziny do Anglii. Rodzina królewska tego kraju byłą bowiem z nią mocno spokrewniona. Król Jerzy V był kuzynem, czy jak kto woli ciotecznym bratem, Mikołaja II, ich matki księżniczki duńskie były siostrami. Caryca Aleksandra Fiodorowna była także spokrewniona z brytyjskim monarchą. Jej matka i ojciec króla byli dziećmi królowej Wiktorii. Rząd brytyjski zgodził się początkowo przyjąć carską rodzinę, ale szybko wycofał się z zaproszenia mimo, iż ta zadeklarowała się, że będzie się sama utrzymywać:” na poziomie odpowiadającemu statusowi członków rodziny imperatorskiej”. Ostatecznie jednak rząd angielski nie zgodził się na przyjazd Mikołaja II do Anglii, obawiając się protestów społeczeństwa. Król Jerzy V zatrzasnął przed Mikołajem II drzwi, wydając na niego de facto wyrok.

czytaj też:Na tropach zbrodni w Wiśniowcu

Wielu historyków rosyjskich zwłaszcza emigracyjnych uważało, że do szybkiego upadku caratu przyczyniła się masoneria. Jest to wielce prawdopodobne, choć teza ta nigdy nie znalazła potwierdzenia w źródłach i dokumentach. Zdaniem Michała Hellera, wybitnego znawcy historii Rosji, teza ta jest naciągana. Carskie samowładztwo było już tak anachroniczne, że po prostu musiało upaść. Rozkład imperium carskiego nie nastąpił od razu i był postępującym procesem, choć w pierwszych miesiącach po rewolucji lutowej cała Rosja upajała się atmosfera niczym nie ograniczonej wolności politycznej. Władza praktycznie nie istniała. Nikt nie wiedział, kto ją sprawuje. Panowała dwuwładza. Istniała Rada Piotrogrodzka i powołany przez Dumę Rząd Tymczasowy. Teoretycznie rząd odpowiadał za administrację, a Rada sprawowała funkcje kontrolne. De facto sytuacja była odwrotna. Rada rządziła na własną rękę i stanowiła prawa. Chciała też, by rewolucja miała charakter permanentny. Rząd Tymczasowy , jak pisze Richard Pipes- nie miał też jasnego wyobrażenia o swojej funkcji. Chciał rządzić, ale nie bardzo wiedział, jak…

O tym, jak funkcjonowała Rada możemy dowiedzieć się ze wspomnień Mikołaja Suchanowa, który pisał :” A co się dzieje w Radzie?”- pamiętam, jak spytałem kogoś, kto wyszedł zza zasłony. Machnął ręką w geście bezsilności :”Puste gadanie! Kto chce wstaje i gada, co mu .ślina na język przyniesie!” Rada szybko się rozdwoiła. Realną władzę przejął Komitet Wykonawczy reprezentujący partie socjalistyczne i złożony z socjalistycznych intelektualistów. Sama Rada, czyli jej doły przekształciła się w bezradne zebranie wiejskie.

Rozkład państwa

Rząd Tymczasowy w opinii  mu współczesnych nie miał żadnej realnej władzy. Aleksander Guczkow w depeszy do generała Aleksiejewa pisał :”… Można stwierdzić bez ogródek, że Rząd Tymczasowy istnieje dopóty, dopóki pozwala mu istnieć Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich”. Podstawą działania rządu stał się program , który zdaniem Richarda Pipesa miał dla Rosji zgubne następstwa i utorował drogę do władzy bolszewikom. Program ten przewidywał :

  1. Natychmiastową amnestię dla wszystkich więźniów politycznych, nie wyłączając terrorystów.
  2. Natychmiastową proklamację wolności słowa, zrzeszeń i zgromadzeń oraz prawa do strajku.
  3. Natychmiastowe zniesienie dyskryminacji i przywilejów związanych z narodowością, religią lub pochodzeniem społecznym.
  4. Natychmiastowe przygotowanie zwołania Zgromadzenia Konstytucyjnego, wybranego w głosowaniu powszechnym , tajnym, bezpośrednim i równym.
  5. Rozwiązanie wszystkich organizacji policyjnych i zastąpienie ich milicją z obieralnymi oficerami, podlegającą nadzorowi samorządów lokalnych.
  6. Nowe wybory do organów samorządu lokalnego na zasadach głosowania powszechnego, bezpośredniego, równego i tajnego.
  7. Zachowanie broni przez jednostki wojskowe, które brały udział w rewolucji i udzielnie im gwarancji, że nie zostaną wysłane na front.
  8. Utrzymanie dyscypliny w silach zbrojnych, ale poza służbą zrównanie żołnierzy w prawach z osobami cywilnymi.

Pipes uważa, że skutkiem wprowadzenia w życie tego programu nie było rozszerzenie w Rosji demokracji , ale totalnej anarchii. Jego zdaniem :”Nigdy nigdzie żadna rewolucja, ani przed 1917 r., ani później nie doprowadziła do takiego chaosu administracyjnego”. Szczególnie zgubna była likwidacja biurokracji prowincjonalnej i policji. Milicja, jeżeli powstałą w miejsce policji, to nie miała żadnego autorytetu. Na wielu terenach władza znalazła się w rękach elementu przestępczego.

Gdy Rządowi Tymczasowemu zagrozili bolszewicy, nie miał kto ich przed nimi bronić.

Komitet Wykonawczy Rady Piotrogrodzkiej też miał swój udział w zniszczeniu struktur rosyjskiego państwa , a konkretnie armii. Wydał słynny rozkaz Nr 1, który całkowicie rozłożył ją na łopatki , podkopując autorytet rządu i korpusu oficerskiego w siłach zbrojnych. Rozkaz był adresowany formalnie do „Garnizonu piotrogrodzkiego okręgu wojskowego” , ale szybko został uznany za dotyczący całego wojska i frontu. Rozkaz składał się z kilku punktów , których wdrożenie zamieniało armię w zbolszewizowaną masę. Prości żołnierze oderwani od pługa rozumieli go jednoznacznie- bić oficerów! – Punkt pierwszy tego rozkazu zalecał wybieranie we wszystkich jednostkach od kompanii do pułku „Komitetów”. Ciała te miały przejąć nadzór nad całym uzbrojeniem oddziałów. Oficerowie mieli być od tego całkowicie odsunięci. Kolejny punkt rozkazu stwierdzał, że żołnierza mają takie same prawa, jakie przysługiwały ludności cywilnej , nie musieli oni oddawać honorów oficerom i stawać przed nimi na baczność. Oficerowie nie mogli się też zwracać do żołnierzy w formie ordynarnej i poufałej. Żołnierze, zwracając się do oficerów, nie musieli używać tytułów honorowych. Na mocy tego rozkazu Rada rościła sobie także prawo do odwołania każdego rozkazu wojskowego, wydanego przez Rząd Tymczasowy.

Władza komitetów

Na mocy rozkazu w każdym pułku, batalionie i kompanii powstały „Komitety” żołnierskie, złożone z szeregowców, których głównym marzeniem było zakończenie wojny i powrót do domu. Oficerów, zwłaszcza wyższych, traktowali oni jako wrogów klasowych. Hierarchia dowodzenia w armii załamała się całkowicie. W wojsku zaczęły się mnożyć dezercje. Dezerterzy zaczęli organizować we wsiach rozruchy i pogromy. Wojsko zaczęło odczuwać nie tylko „głód amunicji”, ale prawdziwy głód, wynikający z braku żywności.

Nie ominęły tez zamieszki także rosyjskiej wsi. Chłopi podejmowali ataki na prywatną własność ziemską.

System władzy oparty na radach zaczął się rozpowszechniać w całej Rosji. W te4j sytuacji partia bolszewicka bynajmniej nie podsycała nastroju. Była słaba, rozbita aresztowaniami w trakcie wojny. Po rewolucji lutowej starała się dogadać z Rządem Tymczasowym. Taką politykę narzucił jej Lew Kamieniew i Józef Stalin. Lenin na wieść o tym wpadł we wściekłość. Postanowił wracać do kraju i wziąć sprawy w swoje ręce. Przebywał wprawdzie na emigracji w Szwajcarii, ale Niemiecki Sztab Generalny uznał, że warto go poprzeć. Po powrocie do Rosji Lenin, wzywając wszystkie siły do zawarcia pokoju z Niemcami, mógł być nieocenionym sojusznikiem. Niemcy postanowili go użyć do podkopania pozycji Rządu Tymczasowego. Przekazali Leninowi bardzo wysokie subsydia finansowe licząc, ze przy ich pomocy mocno zamiesza w Rosji. Pomogli mu też przejechać eksterytorialnym wagonem kolejowym z Zurychu do Sassnitz. W Rosji Lenin zastał wręcz idealne warunki do przejęcia władzy przez bolszewików. Wcale też swych zamiarów nie ukrywał. Ogłosił je publicznie i zrealizował. To już jednak temat na następna okazję.

Marek A. Koprowski

1 KOMENTARZ

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here