Sejm konwokacyjny, który zebrał się w Warszawie w styczniu 1573 roku, określił zasady przyszłej władzy w Polsce – elekcja viritim, czyli de facto wybory powszechne (chociaż nieobowiązkowe), ale ograniczone do stanu szlacheckiego, w czasie bezkrólewia rządzi prymas, który zwołuje sejm i kieruje elekcją oraz mianuje i koronuje króla. Przyszły król gwarantował szlachcie swobodę wyboru religii, równość bez względu na wyznanie oraz potwierdzał wszystkie dotychczasowe przywileje w tzw. artykułach henrycjańskich, które określały zasady ustroju, kompetencje poszczególnych organów władzy i w pacta conventa, które określały szczegółowe zobowiązania danego kandydata na króla i były w zasadzie umową dwustronną.

Artykuły henrycjańskie były pierwowzorem ustawy zasadniczej. Jeszcze gorszej niż obecna – gdyż uchwalanej każdorazowo. Stabilność Prawa legła w gruzach. Tu definitywnie kończy się Złoty Wiek zapoczątkowany przez Kazimierza Wielkiego. Taki sposób wyboru króla wprowadził ponadto do polskiego życia politycznego wszelkie niedogodności demokratyczne – walka różnych klik magnackich, szlacheckich i kościelnych, które za cenę kolejnych ustępstw chciały wprowadzić na tron swoich kandydatów, często nie biorąc pod uwagę skutków, jakie ich rządy mogły przynieść Polsce. Chociaż sami kandydaci również stawiali warunki, na jakich gotowi byli objąć tron Polski – np. car Jan IV (Groźny) domagał się zagwarantowania dziedzicznego tronu, koronacji w obrządku prawosławnym i… zwrotu Rosjanom Kijowa.

To, że na tronie zasiadało potem trzech szwedzkich Wazów (spokrewnionych z Jagiellonami) i dwóch saskich Wettynów, tyle samo ma wspólnego z monarchią, co np. ewentualny wybór p. Jerzego Busha Młodszego na fotel prezydenta USA, który zajmował osiem lat wcześniej jego ojciec! Długość trwania I Rzeczypospolitej (do 1795 r.) jest porównywalna z okresem trwania Stanów Zjednoczonych (od 1776 r.). Ciekawe: ile czasu jeszcze USA wytrzymają obecne rozprzężenie? I w jaki sposób upadną?

2 KOMENTARZE

  1. Tekst ciekawy, ale jak to u JKM. Zwykle jakiś „babol” zostanie walnięty. Ludwik zmniejszył podatek, ale dużo bardziej niż napisał Korwin. Zmniejszył podatek z 12 groszy do 2 groszy.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here